کابل پرس: خبری، تحلیلی و انتقادی



پذيرش > فرهنگی > باز خوانی چند بیت از یک غزل " بیدل "

باز خوانی چند بیت از یک غزل " بیدل "

چیزی که نیست ، بحث و تأکید در باره ی موجودیت آن مفهومی ندارد ؛ اما وقتی می گوییم نیستی نیست ، به گونه ای با تأکید در این تناقص نمایی لفظی ، به واقعیت نیستی به حیث پدیده ای که هست (و یا بوده و اکنون ، تصور نیستی از آن راداریم ) اعتراف می کنیم

پنج شنبه 30 ژوئيه 2009, بوسيله‌ى جاويد فرهاد

در عالمی که باخود ، رنگی نبود مارا

بودیم هر چه بودیم ، او وا نمود ما "

انسان، پیش از حضورش در عالم هستی ، در نیستی مطلق به سر می برد ؛ اما این نیستی به نقل از" سارتر " در واقع آن سوی سوی سکه ی هستی است که در تصور عینی ما به نام " نیستی " از آن تعبیر می شود، در حالی که ازنظر"سارتر" نفس مسأله تأکید ما بر مسأله ی " نیستی " همان تأکید بر مسأله ی هستی است .

" سارتر " برای تبین بیشتر این نگره ی فلسفی در بحث " هستی و نیستی " می افزاید : " مابه هر پدیده ای که هست ، می گوییم هستی. و نیستی هم به گونه ای هستی است ؛ اگر نیست ، پس چرا می گوییم "نیستی " یعنی که هست .

سارتر می خواهد بگوید : چیزی که نیست ، بحث و تأکید در باره ی موجودیت آن مفهومی ندارد ؛ اما وقتی می گوییم نیستی نیست ، به گونه ای با تأکید در این تناقص نمایی لفظی ، به واقعیت نیستی به حیث پدیده ای که هست (و یا بوده و اکنون ، تصور نیستی از آن راداریم ) اعتراف می کنیم .

این نگره ی فلسفی " سارتر " با آن که می تواند ، بحث ها و تأملات فلسفی زیادی را در پی داشته باشد و با پرسش های بسیاری مواجه است ، می تواند سرآغازی باشد برای بحث ها و نقد و نگره های گسترده تر در حوزه ی فلسفی ؛اماچیزی که در اینجا می خواهم باتوجه به بیت نخست به آن استناد کنم ، آمدن انسان از نیستی مطلق به عالم " هستی "است .

" رنگ " واژه ی مورد کار برد بیدل است و به همین سان اصطلاحات " رنگ و بی رنگی " " کمرنگی " ، " پریده رنگی " و ترکیباتی مانند : " عالم رنگ " و" شکست رنگ " (1) نمادهایی اند که باتوجه به قرائت فردی از متن شعرهای بیدل، می توان توجیهات و تأویلات گوناگونی از آن ارائه کرد .

در مصرع نخست بیت نخست ( در عالمی که باخود ، رنگی نبود مارا ) فرضیه ی من (2) از واژه ی " رنگ "دراین جا مفهوم " تعلق " را می رساند که به نحوی وابستگی به خود است . باتوجه به همین قرینه ، بیدل می گوید : در عالمی که هیچ تعلقی به موجودیت یاهستی خود به عنوان آدم نداشتیم ( یعنی نشانی از تعلق بر ماهیت فردی ما وجود نداشت ) " بودیم هر چه بودیم ، او وانمود نمود مارا ". او ضمیر اشاره به " هستی مطلق " (خداوند ج ) است که انسان را از عالم "بود" ( هرچه که بود ) به عالم " وانمود" یا جلوه آورد و در واقع از نیستی به هستی اش آورد ؛ یعنی خلقش کرد .

بیدل در این بیت با اشاره به فلسفه ی هستی انسان ، می خواهد به ارزش خلقت و رابطه ی خلق مخلوق توسط خالق بپردازد تا انسان به ارزش ماهوی فلسفه ی خلقت که در ید توانایی خالق است ، پی ببرد .
در بیت بعدی، او به شرح بیشتراین ارزش می پردازد :

" مر آت معنی ما ، چون سایه داشت زنگی

خورشید التفاتش ، از ما ز دود ما را "

"مر آت" یعنی آینه و منظور از" زنگ سایه " سیاهیی است که از خود سایه در سطح چیزی شکل می بندد و در مفهوم بعید ، می تواند معنای " زنگار " برسطح آینه را برساند .

بیدل با اشاره به این مسأله، در بیت دوم مصراع نخست می گوید : با آن که آینه ی معنی ما ، مانند سایه زنگ ( سیاهی ) داشت ؛ اما خورشید التفات خداوندی چنان بر او تابید که مارا از ما زدود و این سیاهی در مارا روشن ساخت و در واقع " آینه ی معنی " ما را که زنگ فرا گرفته بود ، صیقل زد و زنگار معنی ما را پاک کرد .

در بیت سوم همین غزل می خوانیم :

" پرواز فطرت ما ، در دام بال می زد

آزاد کرد فضلش ، از هر قیود ما را "

بیدل ،اشاره ی قشنگی در مصرع نخست بیت سوم به" پرواز فطرت آدمی در دام بال " دارد : پرواز فطرت بدون فضل خداوند، " گیر ماندن در دام بال نفس " است که برخی ها بدون تکیه براین فضل ، پرنده ای اند که در دام بال نفس بند می مانند و تصور می کنند که آزادند ؛ در حالی که فطرت شان در" دام بال" که اشاره به " نفس اماره " است ، قید است .

و سپس در مصرع دوم بیت سوم می گوید : فضل خدا به سراغش آمد و اورا ازهرقید- به ویژه از" دام بال نفس"- آزاد کرد .

دربیت بعدی این غزل می خوانیم که :

" اعداد ما تهی کرد ، چندان که صفر گشتیم

از خویش کاست اما ، برما فزود ما را "

از دید بیدل ، صفر ها به تنهایی و بدون داشتن عدد دیگر در کنار خود ، علامت بی مفهومی اند که برابراست به جهان ( کثرت ) ؛ اما زمانی که عدد یک که مساوی به "وحدت الوجود " است ، برای مفهوم بخشیدن در کنار این صفر یا صفر ها ( کثرت ) می آید ، صفر ده می شود ، صفر ها صد می شوند ،هزارو ده هزارو میلیون و میلیارد می شوند ؛ یعنی با گذاشتن عدد یک ( وحدت الوجود ) جهان کثرت الوجود یا جهان موجودات شکل می گیرد .

وحدت الوجود ،مساوی به هستی مطلق یا همان خداوند (ج) است که انسان در پیوند با او و موجودیت او ، هستی می یابد ؛ یعنی توسط او( پرودگار) انسان هست می شود و مرگ و زنده گی اش در دست اراده ی اوست .

در بیت فوق، بیدل می گوید : خداوند ما را از اعدادی که سبب اختلال در نفس ما می شود ، تهی کرد تا جایی که چیزی جز" صفر"( کثرت) از ما باقی نماند ، سپس از خود کاست ( اشاره به دمیدن روح خداوندی در وجود انسان است ) و ما را برما فزود، یعنی از یک صفر(آدم) به اراده ی او صفر های متعدد(آدم ها) پدید آمد و سرانجام ( جهان موجودات ) شکل گرفت .

" کاستن ازخویش " درمفهوم معکوس آن ، به نوعی اشاره به افزودن روح برتر در وجود آدمی است که همان معنای دمیدن روح خداوندی در وجود انسان را در ذهن متبادر می کند.

نتیجه ی مفهوم مجموعی ابیات :

انسان پیش از خلقت در نیستی محض به سرمی برد و هیچ تعلقی با خودش نداشت ، سایه ای بود تاریک که خورشید التفات خدابر اوتابید و در خشانش ساخت . پرواز فطرتش در دام بال نفس اماره گیر مانده بود ؛ اما فضل خدا او را از این قید و قیود دیگر آزاد ساخت . خواست او را خلق کند ، سپس از روح خویش بر او دمید و مخلوقش را آفرید .

از نظر بیدل ، ماهیت رابطه ی خالق با مخلوق در فرایند خلقت ، مهمترین نکته ای قابل تأمل است که انسان را از مسأله خودشناسی به مفهوم گسترده ی " خداشناسی " می رساند .

پی نوشت :

1- " شکست رنگ " در اشعار بیدل ، همواره به عنوان رمز و نشانه ی فنای همه چیز – جزخدا – خود نمایی می کند . واین شکست ، گاه در شعر بیدل ، بی صدا انجام می گیرد و گاه چون سروش پرو خروشی است که می توان صدای آن را که نوید و صدایی است به چشم هایی که شکست رنگ را می شنوند و می بینند، شنید :

گرم نوید کیست ، شکست سروش رنگ

کز خویش رفته ایم به دوش شکست رنگ

بیدل !کجاست فرصت کاری در این چمن

چون رنگ ، رفته ایم به دوش شکست رنگ "

گزیده ی غزلیات بیدل دهلوی ، انتخاب ، مقدمه و شرح لغات : سعید یوسف نیا ، انتشارات قدیانی ، تهران ، چاپ دوم 1384، بخش مقدمه، ص 31.

2 – چرا در تعبیر واژه ی " رنگ " مسأله ی" فرضیه " را مطرح می کنم،زیرا با توجه به نفس گسترده گی تشبیهات و تعبیرات در شعر بیدل ، بحث هر گونه قطعیت انگاری در مفاهیم شعراو ، منتفی پنداشته می شود .

IP Plans: Best Cloud Web Hosting

Professional web services including fully managed VPS and dedicated servers for businesses and individuals.

Domain Registration - Search and register your domains with IP Plans
Fresh Cloud Shared Hosting with IP Plans
Fully Managed Cloud and SSD VPS with IP Plans
Fully managed Dedicated Servers with IP Plans



آنلاين بنگريد : کابل پرس




64 تن همین اکنون این صفحه کابل پرس را باز کرده اند

پذيرش > فرهنگی > باز خوانی چند بیت از یک غزل " بیدل "

آگهی در کابل پرس

loading...

پيام‌ها

  • سلام به همه بخصوص آقای فرهاد.واقعا بیدل شخصیت چندبعدی داشت خصوصابزرگ اندیشی اش اماچراتابحال ایرانیهاکه خودرااختیارداران زبان پارسی میدانند درمورد این بزرگ مردکارچندان نکردند. آیادلیلش این نیست که بیدل دروصف ایمه چیزی نگفته وجدا ازدیگران عمل کرده وشعرسروده

  • سلامونه !

    مثلا ( فطرت ) یعنی چه ؟ و وقتی پسری به خانواده عیسی و یا یهودی و یا بودایی به دنیا میاید . فطرتی که مسلمانا ن اعتقادن با ان اسلام به دنیا تولد میشوند به کجا میرود . انسان نه میراثی با خود میاورد و نه میراثی با خود میبرد از این دنیا , مانند اینکه انسان لچ به دنیا میاید و لچ از دنیا میرود و این ما ها انسان ها هستیم که همه این دارو و مدار و یا ثروت فرهنگی به وجود میاوریم برای خود . شاید خدا از ما فقیر تر است . ورنه حد اقل به جای ارزان ترین مطاع که در دست داشت ( خاک ) باید ما را مانند ملایک از یک شی معنی دار و یا با ارزش تری میساخت . از نظر انسان های زمین شیطان حق دارد به خدا سجده نکند . خدای که با پیغمبر یهودی ها کشتی گرفته زور ازمایی را میبازد , مگر میتواند قابل قبول افغانی که تمام عمر خود را برای سر بلندی و ازاده گی جنگیده است , باشد . همچنان سنگ تهداب زنده گی جامعه را و یا زنده گی شخصی را اگر بر مبنای احساسات رقیقهء یک شاعر ولاو هرکی باشد , اگر بگذارید تا ثریا میرود دیوار کج .

    خدایی خدمتگار .

    • آن وزیرک از حسد بودش نژاد<>
      تا به باطل گوش و بینی باد داد

      بر امید آنک از نیش حسد<>
      زهر او در جان مسکینان رسد

      هر کسی کو از حسد بینی کند<>
      خویش را بی‌گوش و بی بینی کند

      بینی آن باشد که او بویی برد<>
      بوی او را جانب کویی برد

      هر که بویش نیست بی بینی بود<>
      بوی آن بویست کان دینی بود

      چونک بویی برد و شکر آن نکرد<>
      کفر نعمت آمد و بینیش خورد

      شکر کن مر شاکران را بنده باش<>
      پیش ایشان مرده شو پاینده باش

      چون وزیر از ره‌زنی مایه مساز<>
      خلق را تو بر میاور از نماز

      ناصح دین گشته آن کافر وزیر<>
      کرده او از مکر در گوزینه سیر

      در شرایط امروزی معلومات داشتن و به حقیقت رسیدن در موجودیت این هم امکانات خیلی ساده است و در هر بهانه را در اینده در نزد خداوند بسته خواهد کرد.

  • بهشت و دوزخ را خداوند برای تمامی خدا پرستان گوشزد کرده و هیچ موحدی سه گانه یی که معیار معینه را خالصانه نپذیرد از اتش دوزخ در امان نخواهد بود و همچنان تمامی موحدین در صورت انجام اعمال نیک از فضای بهشت مستفید خواهند شد ولی کسی که به حقیقت نزدیک تر است امتیازات اش بیشتر خواهد بود.در غیر ان عدالت خداوند شک بر انگیز جلوه گر میشود.

    بنا خداوند بهشت را تنها و تنها برای پیروان محمد نیافریده است و همانطور دوزخ مختص یک مذهب و طریقه نباید باشد.

    • تنها راه اسایش انسان دوری جستن از مذهب است .

      اگر منظور شما از جهنمی باشد که ملاه ها و ادیان درست کرده اند , بدون شک در ردیف اولء گناهکاران و دروغگویان این جهنم پیشوایان و رهبرانء مذهبی و پیامبران , درحال سوختانده شدن هستند , برای اینکه کوچکترین جرمشان ایجاد نفاق بین انسانها وریخته شدن خون هزاران مردمء بیگناهء این جهان است . غ , ی .

  • ایا جناب بیدل از این مسایل اسلام خبر داشتند یا خیر ؟

    http://www.youtube.com/watch?v=ngJ4MTeH14k&feature=related

    سر زمین .

  • عظمت بیان، قدرت علمی و فشرده معانی کلام بیدل شاید پایان نامهءاز مفهوم من، خدا و هستی باشد چرا که بیدل در عالم تحقیق خود به مکان عروج میکند که نور حقیقت بر جسم و جانش جلوه میکند و سر انجام در میابد که در این قلمرو بیهوده نیست و همه امور ذریعه یک قدرت بی انتها با هوش (پروردگار) بوجود آمده است و به آن نظارت دارد، این گونه اظهار میکند
    به جهان جلوه رسیده ام ز هزار پرده دمیده ام،
    ثمر نهال حقیقتم، چمن بهار خداییم

    خوب در این قسمت گفته میتوانیم که تجزیه و تحلیل برادر محترم جاود فرهاد از محیط بیکران بیدل واقعا قابل ستایش است ایشان کسیکه است که پیرامون بیدل دیدگاه خاص و متمایز نسبت سایرین دارند.
    تشکر تگین از بدخشان

Kabul Press is the most read news and discussion website from Afghanistan. Our sources provide breaking news stories and images focusing on human rights, freedom of speech and good government issues. We aspire to honest, factual coverage that promotes criticism and informed discourse from our readers, without censorship.