کابل پرس: خبری، تحلیلی و انتقادی



پذيرش > فرهنگی > خواه غفلت پیشه کن، خواه آگاهی گزین…

خواه غفلت پیشه کن، خواه آگاهی گزین…

شنبه 17 سپتامبر 2011, بوسيله‌ى جاويد فرهاد

"خواه غفلت پیشه کن، خواه آگاهی گزین

ای عدم فرصت دو روزی هر چه می خواهی گزین"

گزینش وپیشه کردن "غفلت" و "آگاهی"دومقوله ی متضادمفهومی با توجه به ترکیب "عدم فرصت" ومسأله ی " دوروز" بودن که اشاره به کوتاهی عمر وعدم فرصت دردنیا است، کنایه ای پنداشته می شود مبنی براین که ای انسان، بربنیاد این نبود فرصت درازی که در دور روز حیات داری، هرچه را که مشمول "غفلت" و "آگاهی" است، می توانی خود برگزینی؛ یعنی در انتخاب مسأله ی غفلت و آگاهی با توجه برنبود فرصت مُخیّری.
ترکیب " عدم فرصت" می تواند دو مفهوم را در ذهن تداعی کند: یکی نبود فرصت که اشاره ی روشن بر کوتاهی حیات آدمی است ودیگری هم "عدم" به معنای نیستی که پارا دو کسی در برابر مسأله ی هستی پنداشته می شود؛ اما با توجه به وضعیت تأکیدی " ای عدم فرصت!"( تلفظ"ن"باعلامت ساکن) که اشاره به انسان است،" عدم فرصت" به معنای کسی است که فرصت نیستی ( یعنی ثبات پایدارِ هستی) را در برندارد، واین در واقع، کنایه ی تلخی است بربی ثباتی حیات وتأکید برمسأله " آگاهی"؛ چنانچه در بیت بعدی بیدل به این موضوع اشاره ی جدی و روشنی دارد:

" هر قدر غفلت فزونتر،لاف هستی بیشتر

ای طلسمِ خواب ازین افسانه کوتاهی گزین"

بی تردید به هراندازه ای که میزان غفلت (نآآگاهی) آدمی بیشتر شود، لاف زدن از هستی مادی که که جاودانگی ومانایی واقعی در آن غیر ممکن پنداشته می شود نیز فزونتر می گردد؛ زیرا جهل ناشی از نادانی (غفلت)روی بصیرت انسان پرده می افگند واین، سبب ایجادِتصورات واهی (لاف زدن) انسان در زنده گی می شود.
"طلسمِ خواب" اشاره به تصورات و باور های افسانه ای است که از سر نا واقع بینی ونا آگاهی برای انسان دست می دهد؛ اما با توجه بر مفهوم تأکیدی " ای طلسم خواب!" این اشاره بازهم منوط به انسان است؛ زیرا بیدل می گوید: ای کسی که در "طلسمِ خواب"؛ یعنی تصورات افسانه ای وبه دور از آگاهی گیرمانده ای، بکوش تا از این افسانه ( تصورات واهی وناخود آگاه) کوتاهی گزینی؛ یعنی اجتناب نمایی.

" در تماشا گاهِ هستی کورنتوان زیستن

محرمِ آن جلوه شو یا مرگ نا گاهی گزین"

" تماشاگاهِ هستی" اشاره به دنیا است که درپرده ی آن نقش های متعددی مشاهده می شود و باتوجه برموجودیت این نقش ها(پدیده ها ومفاهیم متعددی که در دنیا وجود دارد وهر یکی نیز نیاز به شناخت آگاهانه ی انسان دارد) نمی توان کور (ناآگاه) وغافل زیست ونادیده ازکنارآن هاردشد.

در مصرع " محرمِ آن جلوه شو یا مرگ ناگاهی گزین" پیچده گی وابهام قشنگی وجود دارد. ابهام و پیچده گی در شعر بیدل نه تنها عیبی در شعر دانسته نمی شود؛ بلکه شکل گیری این ابهام و پیچده گی ها، از شگرد های قشنگ برای تأمل و دریافت شگرد های فکری این شاعر نیز به دانسته می شود. (1)

" محرمِ آن جلوه شو" همان گونه که گفته شد، پیچده گی زیبایی دارد؛ یعنی محرم آگاهی ومعرفت شو تا بتوانی در دنیا ( تماشاگاه هستی) با دیده ی بصیرت به هر چیز بنگری واز کوری ( غفلت ونا آگاهی) وارهی؛ در غیر آن مرگ ناگاه (مردن ناگهانی ) بهتر از زنده ماندن در مُرداب غفلت ونا آگاهی است.

"مرگ ناگاهی" به معنای "مرگ ناگهانی" است ونه "مرگ ناآگاهی " ؛ بعنی این جا " آ" بربنیاد اقتضای وزن حذف نشده؛ بلکه منظور از "ناگاهی " " ناگهانی" وغیرمترقبه است.

اما این آگاهی از دید بیدل چیست؟

"آگاهی" از چشم انداز بیدل به معنای شناخت معرفت شناسانه ی انسان (سالک) از مفاهیم خدا شناسانه، رمزو راز هستی ومتعلق به پدیده های حیات است ونه تکیه بر شناخت خشک ویکسویه ی عقلانی.
این آگاهی از دید بیدل عبارت است از معرفت عاشقانه و هستی شناسانه که چاشنی اش عرفان است .

پانوشت:

1- زنده یاد دکتر "حسن حسینی" در کتاب "بیدل، سپهری و سبک هندی"، مقاله ی تمثیل (سفر از محسوس به نامحسوس) ص 25 در باره ی شکل گیری روش ابهام و پیچیده گی در زبان شعر بیدل ، اشاره ی جذایی دارد. وی می نویسد :

" ساده تر بگوییم تلاش بیدل همه این است که بازبان هندی، مفاهیم "عراقی" را عرضه کند. وپُرواضح است آن هنگام که مفاهیم عمیق عرفانی ودریافت های مِه آلود انسانی از جهان هستی وآفریننده ی آن، با بخشی پیچیده از زبان سبک هندی در هم بیامیزد، حاصل کار، شعری دیر آشنا خواهد بود. می توان گفت راز اصلی ابهام ودیر آشنایی شعر بیدل در همین نکته نهفته است: تلاش برای بیان مفاهیم عراقی، در شیوه ای موسوم به سبک هندی؛
تلاش برای دست یافتن به زبانی که در آن آب وآتش به شیوه ی مسالمت آمیز، همزیستی وهمجواری کنند:

خاکم به باد می رود وآتشم به آب

انشای صلحنامه ی اضداد می کنم"

IP Plans: Best Cloud Web Hosting

Professional web services including fully managed VPS and dedicated servers for businesses and individuals.

Domain Registration - Search and register your domains with IP Plans
Fresh Cloud Shared Hosting with IP Plans
Fully Managed Cloud and SSD VPS with IP Plans
Fully managed Dedicated Servers with IP Plans



آنلاين بنگريد : کابل پرس




73 تن همین اکنون این صفحه کابل پرس را باز کرده اند

پذيرش > فرهنگی > خواه غفلت پیشه کن، خواه آگاهی گزین…

آگهی در کابل پرس

loading...

پيام‌ها

  • باقی سمندر
    سنبله سال ۱۳۹۰ خورشیدی
    سپتامبر سال ۲۰۱۱ میلادی

    سلام به خوانندګان ارجمند کابل پرس
    سلام به آقای جاوید فرهاد

    من همین متن ای نوشته شمارا با شعری که بعد از آن اغازبه نوشتن نموده اید - دوبار خواندم . من برداشت خودم را چنین بیان میدارم که :
    برای ساده ساختن ګپ ای شاعران دیګران ګفته اند که :
    المعنی فی البطن شاعر - یعنی معنی در بطن شاعر نهفته است ودیګران در مورد هربیت تفسیر خود را بیان میدارند .
    من مي بندارم که بحث عمیقی در پشت یک بیت نهفته است :
    وقتی ګفته شود که :
    خواه غفلت پیشه کن، خواه آگاهی گزین

    همین بیت به صراحت روی تفکر جبریون یا دیترمنیست ها علامه سوالیه میګذارد ودر برابر آن اختیار را مطرح مینماید .
    انسان فاعل مختار است و خود میتواند تصمیم بګیرد که در خواب غفلت فرومیرود و تسلیم طلبانه وکرنش منشانه می اندیشد که سرنوشت وی از ازل تعیین شده است و چار باید بيذیرد و ناچار بایست بپذیرد وهرچه در جهان عینی یا خارج از ذهن وی در واقعیت یا ابژکتیف رخ میدهد - حادٍث میګردد و به وقوع می پیوندند - همه از پیش مقدر است و مقدر شده است و به اینترتیب غافل میمامد و راز بودن خود را در نمی یابد و هرګز بسوی شدن حرکت نمیګند و نمیداند که معنی آیه ( کن فیکون ) چیست ؟ یعنی از بودن بسوی شدن نمیرود .
    طرف دیګر این چنین میتواند باشد که انسان از انجاییکه فاعل مختار است - میتواند تصمیم بګیرد که هوشیار باشد و بیدار باشد وخود را جز خردمندان بشمارد و بخاطر بسپارد که ( لیس لی الا نسان الا ماسعی )یعنی کسی که سعی نمیکند انسان نیست - پس بایست دانست کسی - چیزی - شی نمیتواند انسان باشد - پس انسان بایست سعی کند و آګاهی بیابد که ( خدا هیچ قومی را تغییر نمیدهد مګراینکه خود قوم خود را تغییر ندهد ) پس سخن از تغییر است وتغیر در نقطه مقابل غفلت قرار دارد ـ
    اینست فشرده برداشت من .
    یار زنده و صحبت باقی

Kabul Press is the most read news and discussion website from Afghanistan. Our sources provide breaking news stories and images focusing on human rights, freedom of speech and good government issues. We aspire to honest, factual coverage that promotes criticism and informed discourse from our readers, without censorship.